wikilab - Gebruikersbijdragen [nl]

Serum Amyloid A

2009-10-08T14:48:19Z

Tom: /* Referentiewaarden */

{|class="wikitable"
!Diersoort
|Kat, Paard
|-
!Doelorganen
|Acuut faze eiwit
|-
!Staal
|serum
|-
!Minimum hoeveelheid
|0,2 ml
|-
!Methode
|Latex agglutinatie
|-
!Resultaat
|zelfde dag
|-
!Prijs
|6,50 euro (excl. 21% BTW)
|}

SAA is een acute faze proteine dat snel stijgt bij ontsteking en weefselbeschadiging, en ook snel weer daalt als het ontstekingsproces geremd of gestopt wordt. Het kan dus een goed indicator zijn voor infectie vooraleer andere parameters zoals witte bloedcellen stijgen, en anderzijds zeer interessant zijn om het succes van therapie te monitoren.

==Referentie-interval==
{| class="wikitable"
!
! Laag
! Hoog
! Eenheid
|-
! Kat
|
| 4
| µg/mL
|-
! Paard
|
| 2.6
| µg/mL
|}

==SAA en pancreatitis==
Studies hebben aangetoond dat SAA bij katten met pancreatitis van in het begin stijgt en stilaan daalt tijdens behandeling en de daarmee gepaard gaande klinische verbetering. Zelfs WBC en fTLI stijgen tijdens de eerste dagen van de ziekte niet en doen dat ook maar langzaam tijdens het verdere verloop van de ziekte. SAA stijgt ook veel sneller als het dier hervalt en is ook gestegen bij subklinische pancreatitis. <ref>{{cite web | url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19228363 | title=Time–course monitoring of serum amyloid A in a cat with pancreatitis. Takashi Tamamoto, Koichi Ohno, Aki Ohmi, Izumi Seki, Hajime Tsujimoto. Vet Clin Pathol. 2009 Mar;38(1):83-6. Epub 2008 Oct 28.}}</ref>

Men kan dus besluiten dat SAA een nuttige marker is voor de evaluatie van de behandeling en het verloop van de ziekte.Voor de diagnose van pancreatits op zich is SAA alleen een hulpmiddel,gezien het weinig specifiek is.

==SAA en FIP==
SAA is nuttig voor de diagnose en ziekteverloop van FIP omdat aangetaste dieren gemiddeld een tien maal hogere SAA-concentratie dan gezonde katten of katten met een voorbijgaande coronavirusinfectie en en dit zelfs alvorens het optreden van de eerste symptomen. Gezien het voortschrijdende karakter van het FIP-ontstekingproces blijft de concentratie bij Fip-katten ook continu hoog. <ref name=Hansen>{{cite web| url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/14623149 | title=Changes in some acute phase protein and immunoglobulin concentrations in cats affected by feline infectious peritonitis or exposed to feline coronavirus infection. Giordano A. et al. Vet J. 2004 Jan;167(1):38-44.}}</ref>

De analyse kan met andere woorden helpen differentiëren bij een positieve FIP-titer tussen FeCo en echte FIP.

==Referenties==
{{Reflist}}

[[Category:LabWijzer]]

<noinclude>
==Interne referenties==
# [[Media:Fe_SAA_assay.pdf | Evaluation of a Commercially Available Human Serum Amyloid A (SAA) Turbidimetric Immunoassay for Determination of Feline SAA Concentration. A.E. Hansen et al. Vet Res Com, 30 (2006) 863–872. ]]
# [[Media:Fe_SAA_pancreatitis.pdf | Time–course monitoring of serum amyloid A in a cat with pancreatitis. Takashi Tamamoto et al. Vet Clin Pathol 38/1 (2009) 83–86.]]
</noinclude>

Aspartaat Aminotransferase

2009-08-07T14:32:50Z

Tom: /* Interpretatie */

Gewichtsverlies, anorexie,
hepatomegalie,
braken, diarree,
ascites, icterus.
Spieraantasting
{| class="wikitable"
! Doelorganen
| Lever/gal, Spier
|-
! Staal
| Serum
|-
! Minimum hoeveelheid
| 0.2ml
|-
! Methode
| Fotometrisch, kinetisch
|-
! Resultaat
| zelfde dag
|}

== Interpretatie ==
Algemene opmerking bij leverenzymen, zie [[alkalisch fosfatase]]

Merker voor leverschade:

In tegenstelling tot [[ALT]] is AST in tal van andere weefsels in belangrijke mate aanwezig. Differentiaal diagnostisch moet bij verhoging vooral gedacht worden aan (hart)spierletsels (CPK) en hemolyse. AST is opgelost in het cytosol en gebonden aan mitochondriën. De leverschade zal dus wat diepgaander moeten zijn eer het verhoogt, bovendien is het halfleven ook korter dan dat van ALT.
Bij de kat werden zeer hoge waarden gevonden bij vergiftigingen zoals fosfaatesters.

Acuut - Chronisch:

Dezelfde opmerkingen als voor [[ALT]].

Hepatocellulair - Biliair:

zie ALT. Er is weinig geweten over het verloop van de AST-activiteit bij de verschillende hepatocellulaire aandoeningen. Bij de kat geldt het echter als een betrouwbare indicator voor lever.

Merker voor spierschade:

AST is bruikbaar als diagnostisch hulpmiddel bij spieraandoeningen maar enkel samen met CPK en LDH. Verhoging na spiernecrose treedt trager op i.v.t. CPK (met maximum na 48u) en blijft gewoonlijk hoog tot één week na een enkelvoudige insult. Wanneer myonecrose aanhoudt, heeft AST ook de neiging om verhoogd te blijven.

Significantie
Mild 2x-3x

Matig 5x-10x

Erg <10x

[[Category:LabWijzer]]

Luteïniserend hormoon

2009-05-28T12:55:05Z

Tom:

{{eLabMonitor}}

=Luteïniserend hormoon=
{{:Luteïniserend hormoon}}

<center>'''Medic Lab * Zonnestraat 1-3 * 9300 Aalst'''</center>
<center>'''Dierenartsen Philip Vyt, Frank Van Campen, Tom Nagels'''</center>
__NOTOC__

WBC

2009-05-26T06:26:19Z

Tom:

#REDIRECT [[Witte bloedcellen]]
[[Category:LabWijzer]]

RBC

2009-05-26T06:25:41Z

Tom:

#REDIRECT [[Rode bloedcellen]]
[[Category:LabWijzer]]

ADH

2009-05-26T06:24:37Z

Tom:

#REDIRECT [[Antidiuretisch hormoon]]
[[Category:LabWijzer]]

Antidiuretisch hormoon

2009-05-26T06:22:42Z

Tom: moved ADH to Antidiuretisch hormoon

{| class="wikitable"
! Doelorganen
| Nier
Hypofyse
|-
! Staal
|EDTA of heparineplasma,invriezen
geen routinetest!
|-
! Minimum hoeveelheid
| 2ml
|-
! Methode
|
|-
! Resultaat
| twee weken
|}

== Interpretatie ==

ADH wordt geproduceerd in de supra-optische en paraventriculaire kernen van de hypothalamus en gestockeerd in de hypofyseachterkwab.

De release ervan wordt in de eerste plaats gestimuleerd door hyperosmolaliteit van het extracellulaire water. Verminderde arteriële bloeddruk, verhoogde lichaamstemperatuur, pijn en sommige geneesmiddelen kunnen eveneens de ADHrelease bevorderen.

In de aanwezigheid van ADH wordt het distale deel van de distale tubulus contortus en de verzamelbuisjes permeabel voor water. De hypertonociteit van het medullaire interstitium zorgt vervolgens voor de osmotische aandrijving van de waterresorptie.
[[Category:LabWijzer]]

SAA

2009-05-26T06:21:11Z

Tom: Redirected page to Serum Amyloid A

#REDIRECT [[Serum Amyloid A]]

D-Dimeren

2009-04-28T19:41:10Z

Tom: 1 revision

DIC
{| class="wikitable"
! Doelorganen
| Stolling
|-
! Staal
| Citraat-plasma
|-
! Minimum hoeveelheid
| Gevulde stollingsbuis
|-
! Methode
| Latex-Agglutinatietest
|-
! Resultaat
| zelfde dag
|}
Indien niet binnen de 8u bepaald, plasma diepvriezen.

== Interpretatie ==
De oude FDPmeting is weinig gevoelig voor DIC bij hond en kat. De nieuwe methode is dit wel en meet specifiek D-dimeren, een bepaald type FDP.

40 µg/ml = 1:20 = positief

Verhoogde afbraak van fibrinestolsels zijn, suggestief voor DIC, een fenomeen secundair aan tal van inflammatoire, tumorale en necrotische aandoeningen. Ook een erge leverziekte gaat soms gepaard met DIC en hemolytische anemie.

Ieder of alle hemostatische testresultaten kunnen afwijken bij DIC, maar omdat verhoogde productie van stollingsfactoren en plaatjes op variabele wijze kan compenseren, is geen enkel resultaat voorspelbaar.

Er bestaan twee vormen: een chronische subklinische en een acute fulminante. De eerste vorm gaat niet gepaard met spontane bloeding maar wel met afwijkende hemostatische testen; wordt frequent gezien bij honden met kwaadaardige kankers en mogelijk andere chronische aandoeningen. De acute vorm kan de weerslag zijn van een werkelijk acuut fenomeen (bvb. hitteslag) of, en vaker het geval, acute decompensatie van de chronische vorm.
DIC bij katten beperkt zich meestal tot de subklinische vorm.
Verschillende mechanisme leiden tot activatie van de intravasculaire stolling en het ontstaan van DIC.
Uitgebreide schade aan het endotheel wordt meestal veroorzaakt door electrocutie en hitteslag, hoewel het ook een rol kan spelen tijdens sepsis.
Activatie van de bloedplaatjes is een tweede mechanisme. Dit kan via verschillende stimuli geschieden maar vnl. door virale infecties en in het bijzonder FIP bij katten.
Productie en secretie van stoffen die de stolling bevorderen, zg. weefselprocoagulanten, vindt plaats tijdens verscheidene courante aandoeningen inclusief trauma, hemolyse, pancreatitis, bacteriële infecties, acute hepatitis en mogelijk sommige tumoren zoals hemangioSA.

Eens de stollingscascade in gang is gestoken, volgt de pathogenese een complexe weg waarbij verschillende elementen vaak simultaan plaatsvinden en de intensiteit van elk afzonderlijk in de tijd kan variëren waardoor het proces extreem dynamisch en onvoorspelbaar wordt.

De stolsels worden in verschillende kleine bloedvaten simultaan gevormd waardoor thrombi ontstaan die leiden tot ischemie van de weefsels of organen in kwestie. De uit de hand gelopen intravasculaire stolling verbruikt veel thrombocyten waardoor er snel een tekort ontstaat. Vervolgens wordt het fibrinolytisch systeem geactiveerd waardoor stolsel terug uit elkaar vallen, stollingsfactoren geïnhibeerd (of gelyseerd) worden en plaatjesfunctie verstoord wordt. ATIII en mogelijk proteïne C en S raken opgeconsumeerd in een poging op de stolling af te remmen waardoor normale anticoagulantia uitgeput raken. Ten slotte leidt de vorming van fibrinevezels in de microcirculatie tot beschadiging en lyse van de RBC die hiermee in botsing raken en ultiem tot hemolytische anemie.

Daarbovenop treden symptomen op de voorgrond geassocieerd met de schade die aan de verschillende organen en homeostatische mechanismen toegebracht werd zoals hypoxie, acidose, lever-, nier-, longdysfunctie, release van myocardial depressant factor en dysfunctie van het mononcleair-fagocytair systeem waardoor FDP’s en andere bijproducten en bacteriën moeilijker geklaard worden.
[[Category:LabWijzer]]

Epitheelcellen urinesediment

2009-04-28T19:41:10Z

Tom: 1 revision

Cholesterol

2009-04-28T19:41:08Z

Tom: 1 revision

Hypothyroïdie, bruikbaar als monitoring bij thyroxine-supplementatie.
Hyperadrenocorticisme
{| class="wikitable"
! Doelorganen
| Vetmetabolisme
|-
! Staal
| Serum, Heparine-plasma
|-
! Minimum hoeveelheid
| 0.2ml
|-
! Methode
| Colorimetrisch
|-
! Resultaat
| zelfde dag
|}
Staalname kort na een maaltijd beïnvloedt zelden de serumconcentratie, toch is een nuchtere staalname verkieselijk.
==Referentie-interval==
{| class="wikitable"
!
! Laag
! Hoog
! Eenheid
!
! Laag SI
! Hoog SI
! SI eenheid
|-
! Hond
| 110
| 300
| mg/dL
|
| 2.8
| 7.8
| mmol/L
|-
! Kat
| 70

| 150
| mg/dL
|
| 1.8
| 3.9
| mmol/L
|-
! Paard
| 90
| 170
| mg/dL
|
| 2.3
| 4.4
| mmol/L
|-
! Rund
| 50
| 150
| mg/dL
|
| 1.3
| 3.9
| mmol/L
|}
===Conversie===
mg/dL x .0259 = mmol/L

mmol/L x 38.664 = mg/dL
Hond: >6m 400 mg/dL
Pups 8w = volwassen
Kat: man tot 180 mg/dL, vrouw tot 145 mg/dL
Kittens 4w < volwassen
Volbloedpaard: 100 - 110 mg/dL
Warmbloedpaard: 100 - 120 mg/dL
== Interpretatie ==
Gevaar: geen paniekwaarden bekend. Hypercholesterolemie (< 1000 mg/dL) en hypertryglyceridemie (< 450 mg/dL) predisponeert tot vasculair lijden (arterosclerose) en cornealetsels.

Hypercholesterolemie op zich veroorzaakt geen lipemie. Vetrijk dieet of staalname kort na een maaltijd leidt zelden tot verhoging boven de referentiewaarden. Het effect duurt maximaal 12u postprandiaal.

Verhoogde waarden zijn te verwachten bij endocrinologische aandoeningen die het vetmetabolisme verstoren (Cushing, hypothyroïdie, diabetes) en nefrose. Waarden <600 mg/dL zijn haast pathognomonisch voor hypoT.

Weinig gevoelige test voor leverdysfunctie.

Hypocholesterolemie is zelden een probleem, maar lage waarden kunnen zich voordoen bij PLEP, portosystemische shunting en cirrhose.
Hypercholesterolemie
Arcus lipoides corneae, een ringvormige lipidenafzetting perifeer thv de cornea en perilimbale zone van de sclera wordt soms gezien bij DH met hypoT.

Spontane atherosclerose is zelden een complicatie bij huisdieren
[[Category:LabWijzer]]

Borrelia burgdorferi antistoffen

2009-04-28T19:41:08Z

Tom: 1 revision

Honden geïmporteerd of afgereisd uit endemische streken met koorts, paralyse, of aseptische suppuratieve polyartritis. Mogelijk contact met Ixodes teken.

CZSstoornissen, nier- of myocardlijden.
{| class="wikitable"
! Doelorganen
| Serologie
|-
! Staal
| Serum
|-
! Minimum hoeveelheid
| 0.2ml
|-
! Methode
| ELISA
|-
! Resultaat
| na 2 dagen
|}

== Interpretatie ==
Klinisch aangetaste honden hebben hoge titers. Sommige honden met acute borreliose maken geen seroconversie.

Honden in endemische gebieden die de infectie weerstaan en klinisch gezond blijven, ontwikkelen dezelfde immuunrespons als zieke honden met titers <1:8000.

Seropositiviteit is daarom enkel indicatief voor een vroeger contact en niet noodzakelijk voor actieve infectie. Stijgende titers in gepaarde sera wijzen daarentegen wel op een recent contact.

Titers in CSV < serum werden aangetoond bij honden met zenuwsymptomen vermoedelijk veroorzaakt door Lyme disease.
Zowel IgG als IgM kunnen gedurende maanden persisteren. Sommige stammen van B. burgdorferi induceren een dedecteerbare seroconversie maar geen ziekte (tot titer <1:1000).

Definitieve diagnose: kultuur, histopathologie, PCR
[[Category:LabWijzer]]

Bloedparasieten

2009-04-28T19:41:08Z

Tom: 1 revision

{| class="wikitable"
! Doelorganen
| Hematologie
|-
! Staal
| EDTA-bloed
|-
! Minimum hoeveelheid
|
|-
! Methode
| Microscopisch
|-
! Resultaat
|
|}

[[Category:LabWijzer]]

Anion gap

2009-04-28T19:41:07Z

Tom: 1 revision

Differentiatie metabole acidose of aantonen gemengde zuur-base stoornissen.
Ethyleenglycolintoxicatie

Anion gap = (Na + K) - (Cl + HCO3-)
{| class="wikitable"
! Doelorganen
| Ionogram
|-
! Staal
| Serum
|-
! Minimum hoeveelheid
|
|-
! Methode
| Berekening
|-
! Resultaat
|
|}
Moet dezelfde dag bepaald worden.
==Referentie-interval==
{| class="wikitable"
!
! Laag
! Hoog
! Eenheid
!
! Laag SI
! Hoog SI
! SI eenheid
|-
! Hond
| 15
| 25
| mEq/L
|
| 15
| 25
| mmol/L
|-
! Kat
| 13
| 27
| mEq/L
|
| 13
| 27
| mmol/L
|-
! Paard
| 6.6
| 14.7
| mEq/L
|
| 7
| 15
| mmol/L
|-
! Rund
| 13.9
| 20.2
| mEq/L
|
| 14
| 20
| mmol/L
|}
===Conversie===
mEq/L x 1 = mmol/L

mmol/L x 1 = mEq/L
approx 10-20 mEq/L
== Interpretatie ==
Gevaar: sterk verhoogde waarden suggereren acute ethyleenglycolintoxicatie.

Wijzigingen zijn altijd te wijten aan veranderingen in de anionen-component daar wijzigingen in de kationconcentraties (calcium en magnesium) die de anion gap zouden kunnen beïnvloeden fataal zouden zijn.

De belangrijkste oorzaak van een verkleinde gap is hypoalbuminemie. Een verkleinde gap is zelden klinisch significant.

De belangrijkste oorzaak van een vergrote gap is metabole acidose veroorzaakt door een zuur dat geen chloride bevat: lactaat, ketonen, ethyleenglycolmetabolieten. Metabole acidose met een normale anion gap is hyperchloremisch: erge acute dundarmdiarree, koolzuuranhydraseremmers, Cl-infusie, posthypocapnotische en verdunningsacidose.

Erge dehydratatie veroorzaakt hyperalbuminemie waardoor de anion gap lichtjes vergroot. Ook alkalose kan de gap vergroten door de verhoogde electronegatieve lading van de plasma-eiwitten.

Als de verandering in de anion gap niet strookt met de verandering in het bicarbonaat mag men zich aan een gemengde zuur-base stoornis verwachten.
Het populatiegemiddelde voor Greyhounds op rust ligt hoger dan dat van de totale hondenpopulatie. (3.2 - 27.2; µ 15.2)

Veulens zouden een grotere gap hebben dan volwassen paarden.
[[Category:LabWijzer]]

Autoagglutinatie

2009-04-28T19:41:07Z

Tom: 1 revision

{| class="wikitable"
! Doelorganen
| Hematologie
|-
! Staal
| EDTA-bloed
|-
! Minimum hoeveelheid
|
|-
! Methode
| Microscopisch
|-
! Resultaat
|
|}

== Interpretatie ==
Spontane autoagglutinatie van RBC is gelijk aan een positieve Coomb’s test en diagnostisch voor IHA. Dit gaat meestal gepaard met erge acute anemie, icterus en hemoglobinurie. Antilichamen die RBC doen agglutineren zonder toevoeging van Coomb’s reagens worden volledige Al genoemd. Deze zijn gewoonlijk van het IgM-type. Prognose is gereserveerd.

Koude agglutininen zijn steeds van het IgM-type, maar zeer zeldzaam. Ze kunnen necrose van extremiteiten veroorzaken daar ze de bloedvaten verstoppen waar de temperatuur laag is. De test is meer dan louter agglutinatie vaststellen bij > 37°C. De RBC moeten gescheiden worden en gewassen bij 37°C. Bovendien moet de agglutinatie terug verdwijnen na opwarmen van het bloed.

Cryoglobulines zijn bij honden een zeldzaam gevolg van multiple myeloma of macroglobulinemie. Het zijn paraproteïnen van type IgA of IgM die precipiteren wanneer bloed of serum gekoeld wordt bij 4°C. De precipitaten lossen terug op bij verwarmen tot 37°C. De aandoenig gaat gepaard met intermitterende hemoglobinurie bij koud weer.

[[Category:LabWijzer]]

Niet-veresterde Vrije vetzuren

2009-04-28T19:34:43Z

Tom: 1 revision

{| class="wikitable"
! Doelorganen
| Vetmetabolisme
|-
! Staal
| Serum, EDTA-plasma, NaF-plasma
|-
! Minimum hoeveelheid
| 0.2ml
|-
! Methode
| Colorimetrisch
|-
! Resultaat
|
|}

==Referentie-interval==
{| class="wikitable"
!
! Laag
! Hoog
! Eenheid
!
! Laag SI
! Hoog SI
! SI eenheid
|-
! Rund
| 30
| 100
| mg/dL
|
| 1.07
| 3.55
| mmol/L
|}
===Conversie===
mg/dL x .0355 = mmol/L

mmol/L x 28.2 = mg/dL
Hogere waarden bij vastende dieren
== Interpretatie ==
Bij vasten verhoogd

Uithoudingsproeven: rebound of inertie-effect dat optreedt na een lange periode met hoge verbranding van VVZ en ketonen en glucose wanneer de spierarbeid plots ophoudt en de behoefte aan brandstoffen op rustniveau terugvalt. Tijdens deze rust worden de vrijgezette maar onverbrande stoffen terug opgeslagen door de lever. Wanneer de lipogenese verzadigd raakt bij hoge VVZ concentratie zullen ketonen gevormd worden.

[[Category:LabWijzer]]

Alfa globulines

2009-04-28T19:34:43Z

Tom: 1 revision

zie eiwitelectroforese
{| class="wikitable"
! Doelorganen
| Eiwitten
|-
! Staal
| Serum
|-
! Minimum hoeveelheid
|
|-
! Methode
| Agarose-electroforese
|-
! Resultaat
|
|}
zie eiwitelectroforese

== Interpretatie ==
Tijdens inflammatoire/infectieuze aandoeningen verhoogt de lever zijn productie van acute faze eiwitten en dit ten nadele van albumine: verhoogde alfa-fracties en mild verlaagde albuminefractie is typisch. Aansluitend produceert het immuunsysteem een reeks immuuneiwitten (vnl. Ig’s) waardoor een verdere stijging waargenomen wordt van de alfa2, beta of gamma fracties of een combinatie hiervan.

Wijzigingen in de alfa2-fractie worden enerzijds waargenomen door een procentuele verhoging van de fractie en anderzijds de neiging tot het vormen van een piekje met of zonder verhoging.
Hiertoe behoren:
TBG (thyroxine bindend globuline)
α1-Foetoproteïne
α1-Antitrypsine
α1-Antichymotrypsine
α1-Glycoproteïnezuur (orosomucoïd, seromucoïd)
α1-Antithrombine III
α1-Lipoproteïne-A
α2-Lipoproteïne-B
α2-Macroglobuline
α2-globuline
Ceruloplasmine
Serum Amyloïd A (SAA)
Haptoglobine
Proteïne C
Transcortine

Hond
Alfa1 neemt af vanaf de geboorte tot 3m ouderdom en blijft dan stabiel.
Alfa2 stijgt vanaf de geboorte tot 6m, blijft tot 7j stabiel en stijgt opnieuw lichtjes.
[[Category:LabWijzer]]

Gamma globulines

2009-04-28T19:34:43Z

Tom: 1 revision

Zie eiwitelectroforese
{| class="wikitable"
! Doelorganen
| Eiwitten
|-
! Staal
| Serum
|-
! Minimum hoeveelheid
| 0.1ml
|-
! Methode
| Agarose-electroforese
|-
! Resultaat
| daags nadien
|}

==Referentie-interval==
{| class="wikitable"
!
! Laag
! Hoog
! Eenheid
!
! Laag SI
! Hoog SI
! SI eenheid
|-
! Hond
| 0.4
| 1.4
| g/dL
|
| 4
| 14
| g/L
|-
! Kat
| 0.6
| 2.6
| g/dL
|
| 6
| 26
| g/L
|-
! Paard
| 0.4
| 0.9
| g/dL
|
| 4
| 9
| g/L
|-
! Rund
| 0.6
| 0.8
| g/dL
|
| 6
| 8
| g/L
|}
===Conversie===
g/dL x 10 = g/L

g/L x .1 = g/dL
Hond: 8 - 18%
Kat: 10 - 28%
Paard: 8 - 22%
Rund: 8 - 12%
== Interpretatie ==
Polyclonaal - monoclonaal
Polyclonale gammopathie suggereert chronische antigenstimulatie en inflammatie (hetzij bacterieel, viraal, mycofytair, parasitair, protozoair), neoplasie of een immuungemedieerde aandoening. Bij honden is dit meestal het gevolg van ectoparasieten, pyoderma en ehrlichiose. Bij katten is dit meestal FIP (>32% is bijna pathognomonisch).

Monoclonale hyperglobulinemie of paraproteïnemie worden meestal veroorzaakt door lymfocytaire/plasmacytaire tumoren (multiple myeloma, Waldenström’s macroglobulinemie, lymfosarcoma en extra-medullair plasmacytoma) . Af en toe ligt een infectie zoals ehrlichiose of een idiopatische aandoening aan de grondslag.

Gevolgen
Chronische al-overproductie kan aanleiding geven tot glomerulonefritis.

Immunoglobulines
Bij honden werden 4 immunoglobulines geïdentificeerd: IgG, IgA, IgM en IgE, vnl IgG en IgE bevinden zich in deze fractie. Bij katten werden er 3 geïdentificeerd: IgG, IgA, IgM; IgE werd enkel fuctioneel aangetoond. En bij paarden 4: IgG, IgA, IgM en IgE

Sommige IgM en IgA overlappen de ß2 en g-regio’s. Een immuunrespons op infectieuze agentia of bij plasmacel-neoplasieën kunnen Ig’s een verhoging veroorzaken in zowel de ß2 als de γ-zone

Dracht
Op het einde van de dracht is er een scherpe stijging van de γ-globulines

Leeftijd
Bij honden daalt de gammafractie vanaf de geboorte tot 3m ouderdom, stijgt vervolgens en blijft tot 12j stabiel opm opnieuw progressief toe te nemen met toenemende leeftijd.

Precolostraal
Immunosuppressie, Immunodeficiëntie
FeLV (samen met een stijging van ß-globulines)
FIV (zonder stijging in de ß-zone)
[[Category:LabWijzer]]

Vagina cytologie

2009-04-28T19:34:43Z

Tom: 1 revision

{| class="wikitable"
! Doelorganen
| Fertiliteit
|-
! Staal
| Vaginaaluitstrijkje
|-
! Minimum hoeveelheid
|
|-
! Methode
| Papanicolaou-kleuring
|-
! Resultaat
|
|}

[[Category:LabWijzer]]

Zink

2009-04-28T19:34:43Z

Tom: 1 revision

Zn-intoxicatie
Ingestie van munstukken, zinkhoudende zalven en voorwerpen waarin minstens 98% elementair Zn verwerkt is.

Symptomatologie: anrexie, braken diaree, intravasculaire hemolyse

Zn-responsieve dermatosis (Husky, Malamute, Bullterriër)
{| class="wikitable"
! Doelorganen
| Ionogram
|-
! Staal
| Serum
|-
! Minimum hoeveelheid
|
|-
! Methode
| Atoomabsorptie Spectrofotometrie
|-
! Resultaat
|
|}
Spoorelemententube, geen ruberen stoppen
==Referentie-interval==
{| class="wikitable"
!
! Laag
! Hoog
! Eenheid

|-
! Hond
| 0.7
| 2.0
| µg/ml

|}
== Interpretatie ==
Te hoog: Zn-intoxicatie
Ingestie van munstukken, zinkhoudende zalven en voorwerpen waarin minstens 98% elementair Zn verwerkt is.

Symptomatologie: anorexie, braken diaree, intravasculaire hemolyse

Te laag: Zn-responsieve dermatosis (Husky, Malamute, Bullterriër)
Zn-spiegels zijn soms moeilik interpreteerbaar vnl in de schemerzone

[[Category:LabWijzer]]

Vagina bacteriologie

2009-04-28T19:34:43Z

Tom: 1 revision

Infertiliteit, vaginale uitvloei, pyometra, metritis
Abortus, doodgeboorte
{| class="wikitable"
! Doelorganen
| Bacteriologie
Mycologie
|-
! Staal
| Swab
|-
! Minimum hoeveelheid
|
|-
! Methode
|
|-
! Resultaat
|
|}
Om contaminatie met vaginale flora te vermijden dient de staalname onder begeleiding van een steriel speculum of via laparotomie te geschieden.

== Interpretatie ==
De vagina van gezonde dieren wordt meestal bevolkt door een kleine hoeveelheid bacteriën van gemengd pluimage. De meeste organismen die in deel uitmaken van de residente flora zijn ook potentiële pathogenen. Verschillende studies hebben bv. uitgewezen dat er geen verschil bestaat tussen bacteriële isolaten van gezonde teven, infertiele dieren en dieren met een geslachtsaandoening.

Organismen geïsoleerd uit teven met vaginitis zijn gewoonlijk kwalitatief en kwantitatief vergelijkbaar met de normale flora van de hondenvagina.

Een massieve reinkultuur is echter steeds significant.

[[Category:LabWijzer]]

Urobilinogeen urine

2009-04-28T19:34:42Z

Tom: 1 revision

Onderdeel routine urineonderzoek, screeningtest voor elk ziek dier
Zeker bij elke urinewegaandoening, oligurie, polyurie, polydipsie
{| class="wikitable"
! Doelorganen
| Lever/gal
|-
! Staal
| Urine
|-
! Minimum hoeveelheid
| 15ml
|-
! Methode
| Dipstick
|-
! Resultaat
| zelfde dag
|}

== Interpretatie ==
Urobilinogeen is afkomstig uit de darm waar het ontstaat uit de omzetting van geconjugeerd bilirubine door de residente bacteriële flora. Het komt via de portale circulatie terug in de bloedbaan en wordt er door de nieren gemakkelijk weer uit gefilterd. Complete galwegobstructie of breedspectrum antibiotica kunnen theoretisch het urobilinogeen in de urine dus doen dalen.

Verhoogd ook bij hyperbilirubinemie: hemolytische anemie of primaire leverziekte.

Verhoogd serum-bilirubine met negatief urobilinogeen in urine wijst op posthepatische icterus. Hetzelfde wordt gezien bij gevorderde levercirrhose waarbij geen bilirubine meer in de gal uitgescheiden wordt.
Er bestaan te veel factoren die de concentratie kunnen beïnvloeden om van enig diagnostisch nut te zijn: flora, transittijd, nierfunctie, pH urine, Sg, blootstelling aan licht.
[[Category:LabWijzer]]

Urinezuur

2009-04-28T19:34:42Z

Tom: 1 revision

Dalmatiër
{| class="wikitable"
! Doelorganen
| Nier
|-
! Staal
| Serum
|-
! Minimum hoeveelheid
| 0.2ml
|-
! Methode
|
|-
! Resultaat
|
|}

== Interpretatie ==

Urinezuur is een afbraakprodukt van nucleïnezuren. Behalve bij primaten wordt het bij alle andere zoogdieren omgezet tot allantoïne.

Een beruchte uitzondering op deze regel zijn Dalmatiërs, die zoals de mens uraat in hun urine uitscheiden.
==Referenties==
{{Reflist}}
[[Category:LabWijzer]]

Triglyceriden

2009-04-28T19:34:42Z

Tom: 1 revision

Elk lipemisch uitgevast staal.
Hyperlipidemie, hypercholesterolemie
Toevallen, abdominale pijn en distensie, braken, diarree
Lipemia retinalis
Xanthoma met perifere neuropathie bij jonge katten
Ponyhyperlipemie
{| class="wikitable"
! Doelorganen
| Vetmetabolisme
|-
! Staal
| Serum, Heparine-plasma
|-
! Minimum hoeveelheid
| 0.2ml
|-
! Methode
| Colorimetrisch
|-
! Resultaat
| zelfde dag
|}
uitgevast staal (12uur)
==Referentie-interval==
{| class="wikitable"
!
! Laag
! Hoog
! Eenheid
!
! Laag SI
! Hoog SI
! SI eenheid
|-
! Hond
|
| <100
| mg/dL
|
|
| 1.14
| mmol/L
|-
! Kat
|
| <100
| mg/dL
|
|
| <1.14
| mmol/L
|-
! Paard
|
| <50
| mg/dL
|
|
| <0.57
| mmol/L
|-
! Rund
|
| <15
| mg/dL
|
|
| <0.17
| mmol/L
|}
===Conversie===
mg/dL x .0114 = mmol/L

mmol/L x 87.5 = mg/dL
Hond 10 - 150
Kat 5 -100
== Interpretatie ==
Gevaar: > 450 mg/dL geeft gastro-intestinale symptomen en abdominale pijnen; > 1000 mg/dL geeft zenuwsymptomen.

Hypertriglyceridemie wordt macroscopisch zichtbaar vanaf 200 mg/dL. Men spreekt dan van lipemie.
Volwassen honden ontwikkelen geen hyperlipidemie door te vasten, daarom heeft vastende hyperlipidemie meestal een onderliggende oorzaak: diabetes mellitus, Cushing, hypothyroïdie, leverlijden.
Soms zijn er ook biochemische aanwijzingen voor pancreatitis hoewel in veel van deze gevallen er geen sprak is van pancreatitis.

Vasten alleen veroorzaakt hyperlipemie bij paarden en dit wordt versterkt door dracht, lactatie en obesitas. Dit fenomeen is slecht pathologisch voor enkele gevallen, ponies daarentegen zijn veel gevoeliger voor het pathologisch syndroom en kan hen zelfs fataal worden.

Een vetrijke maaltijd heeft tot maximaal 12u postprandiaal een effect op de triglyceridenspiegel.
Symptomen: abdominale pijn, anorexie, braken, diarree, lipemia retinalis, lipidenrijk aquaeus vocht en toevallen bij erge hyprtriglyceridemie
Xanthoma -> perifere neuropathieën bij jonge katten

Vetabsorptietest: uitgevast staal en 3 uur na een vetrijke maaltijd

Indien het verschil tussen beide stalen insignificant is, wijst dit op EPI of op malabsorptie. Om de twee te differentiëren, kan men de test op een latere datum herhalen dit maal met supplementatie van pancreasenzymen.

Het probleem met orale tolerantietesten is dat ze afhankelijk zijn van de maagledigingstijd. Lipemie kan ook verminderd zijn door simultane khd- en eiwitingestie.
[[Category:LabWijzer]]

Toxoplasma gondii antistoffen

2009-04-28T19:34:42Z

Tom: 1 revision

Gezonde katten om het infectiegevaar voor de mens langs deze weg na te gaan.

Katten met uveïtis, koorts, spierziekte, icterus, pancreatitis, darmontsteking die niet reageert op cortico’s, CZSstoornissen en ademhalingsstoornissen.

Honden met koorts, spierziekte, CZSstoornissen en ademhalingsstoornissen. Honden ontwikkelen minder frequent symptomen dan katten.
{| class="wikitable"
! Doelorganen
| Serologie
|-
! Staal
| Serum
|-
! Minimum hoeveelheid
| 0.2ml
|-
! Methode
| Indirecte immunofluorescentie
|-
! Resultaat
|
|}

== Interpretatie ==
30% van de gezonde katten en 20% van de gezonde honden zijn seropositief. Er heeft bij honden in het verleden veel verwarring bestaan tussen toxoplasmose en neosporose.

IgG is binnen de 4 weken na infectie bij de meerderheid van de katten detecteerbaar. Positieve titers persisteren meestal jaren na infectie. Een positieve titer in een enkelvoudig staal duidt slechts op een contact en niet op een actieve infectie. Reactivatie van een chronische infectie gaat zelden gepaard met een verhoging van IgG.
Het is minder waarschijnlijk dat een seropositieve kat oocysten uitscheidt dan een seronegatieve.

Bij >90% van de klinisch aangetaste katten is IgM aantoonbaar.
Een IgM titer >1:64 of een viervoudige stijging van de IgG titer in gepaarde sera suggereren recente actieve infectie.

Sommige klinisch aangetaste katten hebbenop het moment van de test een maximale IgG titer bereikt of er heeft een shift van IgM naar IgG plaatsgegrepen. Afwezigheid van bovenstaande criteria sluit ziekte dus niet uit.

Aangezien het organisme nooit volledig geëlimineerd wordt ondanks behandeling, blijven de dieren seropositief en kan de test niet gebruikt worden voor monitoring.

Daar sommige gezonde katten zeer hoge titers hebben en sommige aangetaste dieren lage titers is de magnitude van de titer van weining belang.

Lokale productie van IgG grijpt plaats in CSV en humor aquaeus zowel bij experimenteel geïnfecteerde, als subklinisch zieke en klinisch zieke katten. Lokale productie van IgM kon echter enkel aangetoond worden bij klinisch zieke dieren.
Enkel bij katten is de levenscyclus van toxoplasma volledig en excreteren oocysten in hun faeces.
Sporozoiten vormen zich om in oocysten 1-5d na het blootstellen aan gepaste omgevingsfactoren (zuurstof, vochtigheidsgraad en temperatuur).
Tachyzoiten verspreiden zich via bloed of lymfe tijdens de actieve faze van infectie en repliceren intracellulair tot de gastcel barst.
Bradyzoiten vertegenwoordigen het traagdelend latent stadium aanwezig in extra-intestinaal weefsel van de gastheer. Ze worden gevormd als de tachyzoitenproductie afgeremd wordt door de immuunrespons. Men vindt de weefselcysten makkelijk terug in spieren, viscerale organen en het CZS.

Infectie gebeurt via ingestie van eender welk van de 3 levensstadia of transplacentair. Excretie van cysten geschiedt enkel bij de kat en duurt slechts 3-21d.
Er kan zich een zelflimiterende diarree ontwikkelen. Fatale extraintestinale toxoplasmose betrekt lever, long, pancreas en CZS. De ergste gevallen worden meestal gezien bij kittens.
Immunosuppressie vergemakkelijkt het ontstaan van de gedissemineerde vorm.
Sublethale, chronische toxoplasmose kan gepaard gaan met uveitis, koorts, spierhyperesthesie, anorexie, gewichtsverlies, toevallen, icterus, diarree of pancreatitis. Immuuncomplexen en vertraagde overgevoeligheidsreactie kunnen een rol spelen in de pathogenese. Aangezien het organisme nooit volledig geëlimineerd wordt ondanks behandeling komen recidieven vaak voor.

Bij honden resulteert aantasting van het AHS, SVS en neuromusculaire infectie in koorts, braken, diarree, dyspnee of icterus. Zenuwsymptomen zijn afhankelijk van de localisatie van de primaire letsels. Toxoplasmose myositis werd in het verleden vaak verward met neosporose. Aantasting van het myocard leidt tot ritmestoornissen. Uveitis, retinitis en neuritis treden minder frequent op dan bij de kat.

Gezonde en klinisch zieke honden produceren occasioneel aantoonbare IgM titers. De kinetiek hiervan postinfectieus is echter nog onbekend.

ELISA
IgM is in 80% van de subklinisch zieke katten aantoonbaar 2-4w na experimentele inoculatie en wordt meestal negatief binnen de 16 weken na infectie. Bij klinisch zieke dieren was dit 93%, IgG titers werden bij 60% aangetoond.

IgM titer >1:256 meestal binnen de 16 weken postinfectie. Sommige klinisch dieren hebben echter hoge titers die langer dan 16 weken persiteren, vnl. katten die ook FIV positief zijn en in katten met oculaire toxoplasmose.
[[Category:LabWijzer]]

Urine bacteriologie

2009-04-28T19:34:42Z

Tom: 1 revision

Elk dier met symptomen van LUTD: hematurie, pollakiurie, polyurie, urinewegobstructie, kristallurie, urolithiasis
Hyperadrenocortisme
Diabetes mellitus
Nierinsufficiëntie

Monitoring urineweginfectie
{| class="wikitable"
! Doelorganen
| Bacteriologie
Mycologie
|-
! Staal
| Urine, Steen
|-
! Minimum hoeveelheid
| 15ml
|-
! Methode
|
|-
! Resultaat
| na 2d
|}
Cystocentesis urine is uiteraard verkieslijk maar midstream katheder urine van mannelijke en zuiver opgevangen spontane urine van vrouwelijke dieren is aanvaardbaar als het staal dezelfde dag wordt onderzocht en gekoeld bewaard werd.
Kathederisatie van vrouwelijk honden word beter vermeden. Contaminatie met vaginale flora gebeurt frequent, bovendien is het risico op een iatrogene infectie reëel.

Staal koel bewaren bij 4°C

Indien het niet binnen de 12u het labo bereikt, mag boorzuur 1% toegevoegd worden. Biochemisch onderzoek is dan evenwel niet meer mogelijk.

Stenen dienen aseptisch gemanipuleerd en getransporteerd te worden

== Interpretatie ==
Onderliggende oorzaken
Daar infectie bij mannelijke honden veel minder voorkomt dan bij vrouwelijke wordt deze beschouwd als een gecompliceerd geval en moet gezocht worden naar onderliggende predisponerende factoren.

UTI en endocrinopathieën
Ongeveer 40 tot 50 % van de hyperadrenocortoïde honden en 50% van de katten met CNI lijdt aan een urineweginfectie. Routinematige kultuur is aangewezen. Ook diabetes mellitus (40% bi de hond, 15% bij de kat) predisponeert tot UTI. Bovendien is het urineonderzoek van deze gevallen dikwijls normaal en zijn er slechts in een minderheid van de gevallen klachten van deze aard. <20% heeft noch pyurie, noch bacteriurie ondanks een positieve kweek en <5% heeft pollakisurie of dysurie. Andere onderliggende oorzaken van UTI zijn: neoplasie, urolithiasis, prostatitis, diverticuli, pyelonefritis, partiële obstructie en urineretentie.

Antibiogram
Ondanks resistentie in vitro kunnen bepaalde antibiotica in vivo werkzaam zijn omdat in actieve vorm ze via de nieren uitgescheiden worden en zo in de urine hoge concentraties bereiken. Anderzijds is het zo dat bij dieren met pyelonefritis of gevallen van blaasinfectie waarbij de blaaswand duidelijk verdikt is de bereikte urineconcentratie nauwer zal aansluiten bij de serumconcentratie van het antibioticum.

De algemene vuistregel is wanneer de MIC ≤25% van de gemiddelde urineconcentratie bedraagt het organisme gevoelig zal zijn.

[[Category:LabWijzer]]

BAL bacteriologie

2009-04-28T19:34:42Z

Tom: 1 revision

{| class="wikitable"
! Doelorganen
| Bacteriologie
|-
! Staal
|
|-
! Minimum hoeveelheid
|
|-
! Methode
|
|-
! Resultaat
|
|}

[[Category:LabWijzer]]

Ureum:Creatinine

2009-04-28T19:34:42Z

Tom: 1 revision

{| class="wikitable"
! Doelorganen
| Nier
|-
! Staal
|
|-
! Minimum hoeveelheid
|
|-
! Methode
|
|-
! Resultaat
|
|}

==Referentie-interval==
{| class="wikitable"
!
! Laag
! Hoog
! Eenheid

|-
! Hond
|
| <80
|

|-
! Kat
|
| <80
|

|}
== Interpretatie ==
Normaal renale of postrenale ANI
Hoog prerenale of postrenale ANI
Laag sterke diurese

==Referenties==
{{Reflist}}
[[Category:LabWijzer]]

Totaal eiwit

2009-04-28T19:34:42Z

Tom: 1 revision

Routineparameter
Anemie, oedeem, ascites, bloedingsneiging
Diarree, gewichtsverlies
Nier- of leverlijden
{| class="wikitable"
! Doelorganen
| Eiwitten
|-
! Staal
| Serum, Heparine-plasma, EDTA-plasma
|-
! Minimum hoeveelheid
| 0.2ml
|-
! Methode
| Colorimetrisch
|-
! Resultaat
| zelfde dag
|}
Indien afname uit intraveneuze katheder: eerste fractie verwijderen!
==Referentie-interval==
{| class="wikitable"
!
! Laag
! Hoog
! Eenheid
!
! Laag SI
! Hoog SI
! SI eenheid
|-
! Hond
| 5.4
| 7.5
| g/dL
|
| 54
| 75
| g/L
|-
! Kat
| 5.5
| 7.8
| g/dL
|
| 55
| 78
| g/L
|-
! Paard
| 5.5
| 7.5
| g/dL
|
| 55
| 75
| g/L
|-
! Rund
| 6.0
| 8.0
| g/dL
|
| 60
| 80
| g/L
|}
===Conversie===
g/dL x 10 = g/L

g/L x 0.1 = g/dL
Hond < 1 jaar 4.8 - 7.5 g/dL
Kat < 1 jaar 4.8 - 7.8 g/dL

Volbloedpaarden
getraind tot 6.0 g/dL
ongetraind tot 6.5 g/dL
Warmbloedpaarden
getraind tot 7.0 g/dL
ongetraind tot 7.5 g/dL
Kalveren 5.0 -7.0 g/dL
== Interpretatie ==
Gevaar <1-1.5 g/dL albumine veroorzaakt veralgemeend oedeem en effusie, afhankelijk van de portale bloeddruk. Longoedeem louter tgv hypoalbuminemie is zeldzaam. >10 g/dL bestaat gevaar voor hyperviscositeitsyndroom (slechte perfusie, retinabloeding -loslating en vasodilatatie, bloedingsneiging, nier- en CZSsymptomen)

Totaal eiwit is geen betrouwbare index voor de albumine-status omdat hypoalbuminemie kan voorkomen bij een lichte hyperproteïnemie (acute faze), een normoproteïnemie (progressieve faze) of een hypoproteïnemie (gevorderd stadium van een ziekte). Hyperglobulinemie kan immers het albuminetekort verdoezelen.

Het totaal eiwit bij neonati is laag maar stijgt vlug na ingestie van colostrum. Met toenemende leeftijd neemt het albumine een beetje af maar de globulines toe waardoor netto bij heel oude dieren een stijging optreedt van het totaal eiwit.

Tijdens dracht daalt het totaal eiwit hoewel het aandeel globulines lichtjes toeneemt. Op het einde van de dracht is er een scherpe stijging van de g-globulines en een corresponderende stijging van het totaal eiwit. Tijdens lactatie is het totaal eiwit ook gedaald tgv verminderd albumine.

Het geeft een ruwe indicatie over leverfunctie (vnl. albumine)

Hyperproteïnemie wordt veroorzaakt door hyperalbuminemie (altijd dehydratatie) of hyperglobulinemie (myeloma, inflammatie).

Hypoproteïnemie wordt veroorzaakt door hypoalbuminemie en/of hypoglobulinemie door verlies van eiwit (nier, darm, huid, bloeding) of verminderde productie.

Na een acute uitwendige bloeding kan het eiwitgehalte verlaagd tot laag-normaal zijn (samen met een lage Hct), hemolyse gaat gepaard met een normale tot licht verhoogde eiwitconcentratie; maar het referentiebereik kan te breed zijn om dit duidelijk weer te geven. Verschuiving van het gemiddelde van 6.5 naar 7.5 g/dL kan de trend wel helpen detecteren. Eiwit normaliseert sneller dan de Hct.
Vanaf <1.5 g/dL wordt infusie met plasma(vervanger) aangeraden. Hou desgevallend rekening met het feit dat meestal uiteindelijk ca. 50% van het supplement interstitieel belandt. 8-12u na de toediening opnieuw eiwitconcentratie controleren.
Een overmaat vloeistof kan in deze gevallen de albumineconcentratie en bijgevolg de oncotische druk doen dalen waardoor ascites, oedeem, verminderde perifere doorbloeding of een combinatie hiervan verder bevorderd wordt.
[[Category:LabWijzer]]

Red blood cell Distribution Width

2009-04-28T19:34:41Z

Tom: 1 revision

Maat voor anisocytose
{| class="wikitable"
! Doelorganen
| Hematologie
|-
! Staal
| EDTA-bloed
|-
! Minimum hoeveelheid
| volledige haematologie: 1ml
|-
! Methode
| Berekening
|-
! Resultaat
|
|}

==Referentie-interval==
{| class="wikitable"
!
! Laag
! Hoog
! Eenheid

|-
! Hond
| 12
| 15
| %

|-
! Kat
| 14
| 18
| %

|}

==Referenties==
{{Reflist}}
[[Category:LabWijzer]]

Thrombocyten

2009-04-28T19:34:41Z

Tom: 1 revision

Routineparameter, onderdeel van CBC

Bloedingsneiging
Monitoring trombocytopenie
{| class="wikitable"
! Doelorganen
| Hematologie
Stolling
|-
! Staal
| EDTA-bloed
|-
! Minimum hoeveelheid
| volledige haematologie: 1ml
|-
! Methode
| Impedantie
|-
! Resultaat
| zelfde dag
|}
Vermijd weerstand bij de bloedname. Het minste kan aanleiding geven tot plaatjesagglutinatie en pseudotrombocytopenie.

Indien men een dier daadwerkelijk verdenkt van trombocytopenie is het aan te raden twee buisjes EDTA-bloed af te nemen zodat de overmijdelijke contaminatie van de naald met weefselthromboplastine tijdens venipunctie het tweede staal niet beïnvloedt.
==Referentie-interval==
{| class="wikitable"
!
! Laag
! Hoog
! Eenheid
!
! Laag SI
! Hoog SI
! SI eenheid
|-
! Hond
| 200
| 500
| 1000/µl
|
| 200
| 500
| 106/L
|-
! Kat
| 160
| 500
| 1000/µl
|
| 160
| 500
| 106/L
|-
! Paard
| 90
| 300
| 1000/µl
|
| 90
| 300
| 106/L
|-
! Rund
| 300
| 800
| 1000/µl
|
| 300
| 800
| 106/L
|}
===Conversie===
1000/µl x 1 = 106/L

106/L x 1 = 1000/µl
== Interpretatie ==
Gevaar: Over het algemeen treedt bloedingsneiging pas op vanaf <30.000/µl. Sommige dieren bloeden echter zelfs niet bij <10.000/µl terwijl andere al symptomen vertonen bij 40.000 tot 50.000 /µl. De grootte van de plaatjes, hun activiteit, integriteit van de vaatwand en ernst van de aantasting van de hemostase zijn allemaal factoren die beslissen of een patiënt bloedt of niet.

Plaatjes aggregeren vlug indien de bloedname niet vlot verliep. Bij katten is aggregatie dikwijls onvermijdelijk, zelfs bij een zorgvuldige bloedname.

Reuzenbloedplaatjes worden dikwijls gezien bij katten, King Charles spaniels of als reboundeffect van trombocytopenie.

Oorzaken van trombocytopenie zijn verminderde productie door beenmergafwijkingen (vnl bij katten en meestal FeLV-geïnduceerd), verhoogde afbraak (vnl bij de hond en meestal immuungemedieerd, drug-induced of tgv sepsis), verhoogde consumptie (DIC) en sequestratie (splenomegalie).

De aanwezigheid van plaatjesklonters maakt zowel de electronische telling als de microscopische schatting onbetrouwbaar.
Het populatiegemiddelde voor Greyhounds op rust ligt aan de lage kant i.v.t. dat van de totale hondenpopulatie. (64 - 292; µ 178). Mogelijk afhankelijk van de apparatuur.

Spontane bloeding treedt pas op vanaf <50.000/µl en meestal zelfs vanaf <20.000/µl

Pseudothrombocytopenie tgv aggregatie door het EDTA in de afnametube werd vermeld bij paarden

Bij runderen in oestrus verhoogt het aantal plaatjes.
==Referenties==
{{Reflist}}
[[Category:LabWijzer]]

ß-hydroxyboterzuur

2009-04-28T19:34:41Z

Tom: 1 revision

{| class="wikitable"
! Doelorganen
| KHD-metabolisme
|-
! Staal
| EDTA-plasma, Heparine-plasma, NaF-plasma
|-
! Minimum hoeveelheid
|
|-
! Methode
| Fotometrisch
|-
! Resultaat
|
|}

==Referentie-interval==
{| class="wikitable"
!
! Laag
! Hoog
! Eenheid
!
! Laag SI
! Hoog SI
! SI eenheid
|-
! Hond
|
| 0.65
| mg/dL
|
|
| .06
| mmol/L
|-
! Paard
|
| 1.35
| mg/dL
|
|
| .13
| mmol/L
|-
! Rund
|
| 4.9
| mg/dL
|
|
| .47
| mmol/L
|}
===Conversie===
mg/dL x .096 = mmol/L

mmol/L x 10.4167 = mg/dL
Lacterende runderen tot 13.5 mg/dL
Niet lacterende tot 3.6 mg/dL
== Interpretatie ==

Rebound of inertie-effect dat optreedt na een lange periode van hoge verbranding van VVZ, ketonen en glucose wanneer de spierarbeid plots ophoudt en de behoefte aan brandstoffen op rustniveau terugvalt. Tijdens deze rust worden de vrijgezette maar onverbrande stoffen terug opgeslagen door de lever. Wanneer de lipogenese verzadigd is worden VVZ omgezet tot ketonen.
[[Category:LabWijzer]]

Beta globulines

2009-04-28T19:34:41Z

Tom: 1 revision

zie eiwitelectroforese
{| class="wikitable"
! Doelorganen
| Eiwitten
|-
! Staal
| Serum
|-
! Minimum hoeveelheid
|
|-
! Methode
| Agarose-electroforese
|-
! Resultaat
|
|}
zie eiwitelectroforese

== Interpretatie ==
In deze fractie migreren vnl complement en immunoglobulines. ß-globulines verhogen bij erge antigenstimulatie en neoplasie, dikwijls in combinatie met de gamma-fractie. De oorzaak is meestal te vinden in suppuratieve inflammatie, chronische inflammatie en leverlijden.
Hiertoe behoren:
ß-Lipoproteïne (migreert in de α2-fractie op celluloseacetaat)
Transferrine
Ferritine
Hemopexine
C3 complement
C-Reactive proteïne
C4 complement
Plasminogeen
Fibrinogeen

Hond
De beta-fracties nemen vanaf de geboorte tot 6m ouderdom toe, blijven tot 7j stabiel en nemen opnieuw lichtjes toe.
[[Category:LabWijzer]]

Rheumatoïde factor

2009-04-28T19:34:41Z

Tom: 1 revision

Honden, vnl van kleinere rassen die manken en multipele gezwollen, pijnlijke en warme gewrichten hebben (begint meestal met de kleinere perifere). Niet specifieke symptomen van RA zijn koorts, anorexia en depressie.
{| class="wikitable"
! Doelorganen
| Immunologie
|-
! Staal
| Serum, Gewrichtsvocht
|-
! Minimum hoeveelheid
| 0.2ml
|-
! Methode
| gemodificeerde Waaler-Rose
|-
! Resultaat
| 2 dagen nadien
|}
Niet invriezen (vnl. IgM wordt vernietigd)
==Referentie-interval==
{| class="wikitable"
!
! Laag
! Hoog
! Eenheid

|-
! Hond
|
| <1:8
|

|}
== Interpretatie ==
Men kan zich voor de diagnose van RA niet uitsluitend baseren op een positieve RF-titer, maar een hoge titer in geval van niet-infectieuze polyartritis van de distale gewrichten met verdachte radiologische tekens is diagnostisch. Omdat canine RF een IgM is (soms IgA of IgG) gericht tegenover het Fc-fragment van de IgG-molecule - dat enkel blootgesteld wordt nadat IgG bindt aan een Ag -kan elke chronische ziekte waarbij immuuncomplexen gevormd worden aanleiding geven tot RF. Positieve resultaten worden dus ook bij andere inflammatoire, tumorale en immuungemedieerde aandoeningen gevonden.

Slechts 60-75% van de honden met RA hebben een aantoonbare RF-titer: een negatief resultaat sluit RA zeker niet uit. Tenzij reeds therapie werd ingesteld is het veroorloofd na een negatief resultaat ondanks sterke vermoedens de test na 1w te herhalen: de aanwezigheid van autoAl in het algemeen varieert immers sterk van week tot week.

Differentiële titer (ongesensibiliseerd tov gesensibiliseerde RBC) >1:8 is positief.
Indien natuurlijke anti-schaapRBC As eerst geabsorbeerd werden is een titer pas positief >1:16.
De betrouwbaarheid van de test neemt toe met de ernst en de chroniciteit van de ziekte.

Soms (20%) positief bij SLE omdat RA een zeldzaam onderdeel van de aandoening kan zijn.
Initieel is RA niet differentieerbaar van idiopatische polyarthritis, de aandoening verloopt echter progressief en distale gewrichten zijn gewoonlijk erger aangetast dan proximale.
[[Category:LabWijzer]]

Eiwit punctievocht

2009-04-28T19:34:40Z

Tom: 1 revision

{| class="wikitable"
! Doelorganen
| Punctievocht
|-
! Staal
| Punctievocht
|-
! Minimum hoeveelheid
|
|-
! Methode
|
|-
! Resultaat
|
|}

== Interpretatie ==
Eiwitgehalte van het punctievocht moet men steeds interpreteren in relatie tot het serumeiwit en het volume punctievocht: eiwit in punctievocht kan laag zijn zijn door systemische hypoproteïnemie en/of sterke dilutie van het punctievocht door massale vochteffusie.
De eiwitconcentratie in ascitesvocht is meestal laag maar hangt af van het ziektestadium.
Hoge concentraties kunnen teruggevonden worden in een vroeg stadium wanneer het exsudaat een weerspiegeling is van het hoog-proteïne gehalte van de leverlymfe .
Later wanneer het albumine is afgenomen en de sinusoïdale capillarisatie en fibrose toeneemt, is de leverlymfe eiwitarm en dus ook het exsudaat.
==Referenties==
{{Reflist}}
[[Category:LabWijzer]]

Punctievocht abdominaal cultuur

2009-04-28T19:34:40Z

Tom: 1 revision

{| class="wikitable"
! Doelorganen
| Bacteriologie
|-
! Staal
|
|-
! Minimum hoeveelheid
|
|-
! Methode
|
|-
! Resultaat
|
|}

== Interpretatie ==
Gemengde bacteriële flora darmruptuur, abces, staal uit darm.

==Referenties==
{{Reflist}}
[[Category:LabWijzer]]

Equine Chorionic Gonadotrophin

2009-04-28T19:34:39Z

Tom: 1 revision

Drachtdiagnose voor paarden
{| class="wikitable"
! Doelorganen
| Fertiliteit
|-
! Staal
| Serum
|-
! Minimum hoeveelheid
| 0.2ml
|-
! Methode
| Latexagglutinatie
|-
! Resultaat
|
|}

== Interpretatie ==
Bevestigt de aanwezigheid van een levende foetus zeker tot D40. Eens gevormd (D40) bezitten de cups immers autonome PMSG-productie die doorgaat ook in geval van embryonale sterfte.

Het is tot D120-130 aantoonbaar en de hoogste bloedspiegels worden bereikt omstreeks D60.

De LAtest geldt als zeer betrouwbaar vanaf D50.
PMSG wordt door de endometriumcups geproduceerd en verschijnt in het bloed op dag 40 van de dracht.
==Referenties==
{{Reflist}}
[[Category:LabWijzer]]

Oor bacteriologie

2009-04-28T19:34:39Z

Tom: 1 revision

Chronische infecties die niet op antibiotische therapie reageren
Staafjesbacteriën aanwezig op cytologie
Otits media verdacht
{| class="wikitable"
! Doelorganen
| Bacteriologie
Mycologie
|-
! Staal
| Swab
|-
! Minimum hoeveelheid
|
|-
! Methode
|
|-
! Resultaat
| na 2d
|}

== Interpretatie ==
Hoewel een antibiogram hulpzaam is in de keuze van het atibioticum, moet men steeds in het achterhoofd houden dat resistentie tegenover een bepaald ab in vitro niet noodzakelijk hoeft te correleren met een in vivo klinische situatie aangezien het onmiddellijk toedienen van de medicatie in het oorkanaal zelf leidt tot hogere actieve concentraties dan worden bereikt via systemische weg.

==Referenties==
{{Reflist}}
[[Category:LabWijzer]]

Parasieten faeces

2009-04-28T19:34:39Z

Tom: 1 revision

Routine screening
Elke patiënt met diarree, melena, hematochezia, faecale slijmbijmening, gewichtsverlies of braken.
{| class="wikitable"
! Doelorganen
| Parasitologie
|-
! Staal
| Faeces
|-
! Minimum hoeveelheid
|
|-
! Methode
| Microscopisch
|-
! Resultaat
| zelfde dag
|}
Vers staal. Kan 2d in de koelkast bewaard blijven.

Daar veel wormeieren slechts intermitterend uitgescheiden worden, is een tweede onderzoek binnen de week aangewezen. Voor Giardia geldt zelfs 3 onderzoeken over een periode van 7-10d.

== Interpretatie ==

Afgezien van Giardia veroorzaken de overige zelden ziekte. Indien toch dan meestal raszuivere, in een cattery grootgebrachte, jonge of immunodeficiënte katten (FeLV, FIV)
==Referenties==
{{Reflist}}
[[Category:LabWijzer]]

MPV

2009-04-28T19:34:38Z

Tom: 1 revision

Gemiddelde grootte van de bloedplaatjes
{| class="wikitable"
! Doelorganen
| Hematologie
|-
! Staal
| EDTA-bloed
|-
! Minimum hoeveelheid
| volledige haematologie: 1ml
|-
! Methode
| Berekening
|-
! Resultaat
|
|}

==Referentie-interval==
{| class="wikitable"
!
! Laag
! Hoog
! Eenheid

|-
! Hond
| 5.8
| 9.2
| fl

|-
! Kat
| 8.5
| 13.2
| fl

|}
== Interpretatie ==

Katten en Cavalier King Charles Spaniels hebben grote plaatjes zodat zij niet van RBC kunnen gedifferentieerd worden aan de hand van hun volume. Deze parameter kan bijgevolg niet bepaald worden.
[[Category:LabWijzer]]

Occult bloed

2009-04-28T19:34:38Z

Tom: 1 revision

Anemie met gastro-intestinale symptomen
Verdenking voor gastro-intestinale bloeding
{| class="wikitable"
! Doelorganen
| SVS
|-
! Staal
| Faeces
|-
! Minimum hoeveelheid
|
|-
! Methode
|
|-
! Resultaat
|
|}
De patiënt mag minstens 3d voor de staalname geen vers vlees gegeten hebben.

== Interpretatie ==
Een sterk positief resulaat is indicatief voor gastro-intestinale bloeding. De test zegt niets over de lokalisatie van het letsel.

==Referenties==
{{Reflist}}
[[Category:LabWijzer]]

Ijzer

2009-04-28T19:34:36Z

Tom: 1 revision

Ferriprieve anemie
Chronische ontsteking
{| class="wikitable"
! Doelorganen
| Hematologie
|-
! Staal
| Serum, Heparine-plasma
|-
! Minimum hoeveelheid
| 0.2ml
|-
! Methode
| Colorimetrisch
|-
! Resultaat
|
|}

==Referentie-interval==
{| class="wikitable"
!
! Laag
! Hoog
! Eenheid
!
! Laag SI
! Hoog SI
! SI eenheid
|-
! Hond
| 100
| 170
| µg/dL
|
| 17.9
| 30.4
| µmol/L
|-
! Kat
| 100
| 170
| µg/dL
|
| 17.9
| 30.4
| µmol/L
|-
! Paard
| 100
| 360
| µg/dL
|
| 17.9
| 64.5
| µmol/L
|-
! Rund
| 70
| 250
| µg/dL
|
| 12.5
| 44.8
| µmol/L
|}
===Conversie===
µg/dL x .1791 = µmol/L

µmol/L x 5.5847 = µg/dL
== Interpretatie ==
Melkdrinkende neonati zijn gevoeliger voor ijzertekort dan dieren die reeds vast voedsel opnemen daar melk arm is aan ijzer.

Een acuut ijzertekort is bijna altijd het gevolg van een chronisch bloedverlies, vooral gastro-intestinaal.
Reticulocytosis en polychromasie sluiten ferriprieve anemie niet uit

Paarden kunnen gelukkig grote hoeveelheden ijzer uitscheiden zodat men al lelijk moet doen om symptomen op te wekken van ijzerintoxicatie.
[[Category:LabWijzer]]

Lactaat

2009-04-28T19:34:36Z

Tom: 1 revision

{| class="wikitable"
! Doelorganen
| KHD-metabolisme
|-
! Staal
| NaF-plasma
|-
! Minimum hoeveelheid
|
|-
! Methode
|
|-
! Resultaat
|
|}
Centrifugatie en koeling binnen de 15 min.

[[Category:LabWijzer]]

Haptoglobine

2009-04-28T19:34:35Z

Tom: 1 revision

Acute faze proteïne
{| class="wikitable"
! Doelorganen
| Eiwitten
|-
! Staal
| Serum
|-
! Minimum hoeveelheid
|
|-
! Methode
|
|-
! Resultaat
|
|}

== Interpretatie ==

Pieken in de α2-fractie van het electroforetogram kunnen hoofdzakelijk toegeschreven worden aan Hap.

Hap bindt aan hemoglobine. Fysiologisch kan men dit interpreteren als een poging om in een letsel vrijgekomen Hgb en zijn ijzer te conserveren en onbeschikbaar te maken voor microorganismen.
[[Category:LabWijzer]]

Heinz lichaampjes

2009-04-28T19:34:35Z

Tom: 1 revision

Onderdeel van WBC-formule en CBC
{| class="wikitable"
! Doelorganen
| Hematologie
|-
! Staal
| EDTA-plasma
|-
! Minimum hoeveelheid
|
|-
! Methode
| Microscopisch
|-
! Resultaat
|
|}

== Interpretatie ==
Intracellulaire precipitaten van gedenatureerd hemoglobine door oxidatieve beschadiging van het Hgb. Resulteert in hemolytische anemie.

Katachtigen blijken de meest gevoelige species te zijn voor de vorming van Heinzbodies gedeeltelijk door een eigenzinnig metabolisme en excretie van verschillende farmaca, anderzijds bevat het Hgb van katten veel meer SH-groepen (8) dan Hgb van andere species; deze reactieve SH-groepen zijn een belangrijk doelwit voor oxidatie. Bovendien zou de milt van de kat een zwakke capaciteit bezitten om deze lichaampjes uit de RBC te verwijderen vanwege grotere openingen in de veneuze sinussen.
Een zekere aanwezigheid van Heinz lichaampjes (<10%) kan daarom bij deze diersoort als normaal aanzien worden.

Occasioneel <10%
Matig 10-50%
Opvallend >50%

Frequenter bij gesplenectomiseerden

[[Category:LabWijzer]]

Hemoglobine urine

2009-04-28T19:34:35Z

Tom: 1 revision

Onderdeel routine urineonderzoek, screeningtest voor elk ziek dier
Zeker bij elke urinewegaandoening, oligurie, polyurie, polydipsie
Hematurie, troebele urine
{| class="wikitable"
! Doelorganen
| Urinewegen
|-
! Staal
| Urine
|-
! Minimum hoeveelheid
| 15ml
|-
! Methode
| Colorimetrisch, microscopisch
|-
! Resultaat
| zelfde dag
|}

==Referentie-interval==
{| class="wikitable"
!
! Laag
! Hoog
! Eenheid

|-
! Hond
|
| neg
|

|-
! Kat
|
| neg
|

|-
! Paard
|
| neg
|

|}
== Interpretatie ==
Dipstick bevindingen moeten correleren met onderzoek van het urinesediment. Enkele RBC kunnen voorkomen in normale urine. Pro-oestrus bij teven veroorzaakt uiteraard een sterk positieve reactie.

Hematurie (zie ook RBC urinesediment) is de belangrijkste oorzaak van een postief resultaat.
Echte hemoglobinurie is het gevolg van hemoglobinemie wanneer het haptoglobine met vrij hemoglobine gesatureerd is; de urine is egaal rood en klaar, ook na centrifugatie. Bedenk wel dat RBC snel lyseren in hypotone of alkalische urine en dat hemoglobinemie voorbijgaand kan zijn zodat het plasma volledig ervan geklaard is.

Hemoglobinurie wordt veroorzaakt door hemolytisch anemie, myoglobinurie door spiernecrose, koorts en myositis.
Bij hematurie is de urine meestal wazig rood maar klaart op na centrifugatie. Bovendien zijn er ook RBC microscopisch zichtbaar. RBC kunnen in urine echter snel lyseren.
[[Category:LabWijzer]]

Glutamate dehydrogenase

2009-04-28T19:34:34Z

Tom: 1 revision

Vooral voor paarden
Gewichtsverlies, anorexie
Hepatomegalie, Ascites, icterus
Diarree
Leverscreening
{| class="wikitable"
! Doelorganen
| Lever/gal
|-
! Staal
| Serum, Heparine-plasma, EDTA-plasma
|-
! Minimum hoeveelheid
| 0.2ml
|-
! Methode
| Fotometrisch, kinetisch
|-
! Resultaat
| zelfde dag
|}

==Referentie-interval==
{| class="wikitable"
!
! Laag
! Hoog
! Eenheid
!
! Laag SI
! Hoog SI
! SI eenheid
|-
! Hond
|
| <6
| mU/ml
|
|
| <6
| IU/L
|-
! Kat
|
| <6
| mU/ml
|
|
| <6
| IU/L
|-
! Paard
|
| <8
| mU/ml
|
|
| <8
| IU/L
|-
! Rund
|
| <30
| mU/ml
|
|
| <30
| IU/L
|}
===Conversie===
mU/ml x 1 = IU/L

IU/L x 1 = mU/ml
== Interpretatie ==
Zinvol bij paarden als bijkomende parameter naast AST, ALP en GGT om leveraantasting te bevestigen.

Het is een mitochondriaal enzyme met de hoogste activiteit in het centrolobulaire gebied. Klinisch nut vergelijkbaar met AST.

De parameter reageert snel, zodat lichte verhogingen pathologisch van weinig belang zijn. Drievoudige verhoging duidt op een zware leveraantasting met celnecrose.

Voor kat en hond minder bruikbaar daar de specificiteit van ALT voor de lever niet door een extra GLDHbepaling kan verbeterd worden.

[[Category:LabWijzer]]

GGT:Creatinine

2009-04-28T19:34:34Z

Tom: 1 revision

Acute nierinsufficiëntie

Monitoring therapie nefrotoxische farmaca (bv. gentamycine)

Niet voor katten
{| class="wikitable"
! Doelorganen
| Nier
|-
! Staal
| Urine
|-
! Minimum hoeveelheid
| 15ml
|-
! Methode
| Colorimetrisch, kinetisch
|-
! Resultaat
| zelfde dag
|}

==Referentie-interval==
{| class="wikitable"
!
! Laag
! Hoog
! Eenheid

|-
! Hond
|
| <20
| IU/L

|}
Bij een sg van 1.035
== Interpretatie ==
Enzymurie gaat meestal andere manifestaties (verlies van concentrerend vermogen of urinecilinders) van tubulaire schade met meerdere dagen vooraf.

Een 2 tot 3-voudige verhoging tijdens drugmonitoring boven de basaalwaarde is indicatief voor klinisch relevante schade aan de niertubuli. Toediening dient onmiddellijk gestopt te worden.
GGT in urine is niet afkomstig van de lever maar van borstelzoom van proximale tubuluscellen in de nieren. Normaliter worden laag-MG enzymes makkelijk uit het glomerulair filtraat geresorbeerd zodat quasi niets in de urine achterblijft.
[[Category:LabWijzer]]

Sjabloon:Citation/core

2009-04-28T08:32:15Z

Tom: New page: <cite style="font-style:normal" class="{{{Citation class|}}}" {{ #if:{{{Ref|}}} |{{#ifeq:{{{Ref|}}}|none||id="{{anchorencode:{{{Ref|}}}}}"}} |{{#if:{{{Surname1|}}}{{{EditorSurname1|}...

<cite style="font-style:normal" class="{{{Citation class|}}}"
{{
#if:{{{Ref|}}}
|{{#ifeq:{{{Ref|}}}|none||id="{{anchorencode:{{{Ref|}}}}}"}}
|{{#if:{{{Surname1|}}}{{{EditorSurname1|}}}
|id="CITEREF{{anchorencode:{{#if:{{{Surname1|}}}
|{{{Surname1}}}{{{Surname2|}}}{{{Surname3|}}}{{{Surname4|}}}
|{{{EditorSurname1|}}}{{{EditorSurname2|}}}{{{EditorSurname3|}}}{{{EditorSurname4|}}}
}}{{{Year|{{{Date|}}}}}}}}"
}}
}}>{{

#if:{{{Surname1|}}}
|{{
#if: {{{Authorlink1|}}}
|[[{{{Authorlink1}}} |{{{Surname1}}}{{
#if: {{{Given1|}}}
|, {{{Given1}}}
}}]]
|{{{Surname1}}}{{
#if: {{{Given1|}}}
|, {{{Given1}}}
}}
}}{{
#if: {{{Surname2|}}}
|{{
#if: {{{Surname3|}}}
|<nowiki>; </nowiki>
|{{#if:{{{amp|}}}| & |<nowiki>; </nowiki>}}
}}{{
#if: {{{Authorlink2|}}}
|[[{{{Authorlink2}}} |{{{Surname2}}}{{
#if: {{{Given2|}}}
|, {{{Given2}}}
}}]]
|{{{Surname2}}}{{
#if: {{{Given2|}}}
|, {{{Given2}}}
}}
}}{{
#if: {{{Surname3|}}}
|{{
#if: {{{Surname4|}}}
|<nowiki>; </nowiki>
|{{#if:{{{amp|}}}| & |<nowiki>; </nowiki>}}
}}{{
#if: {{{Authorlink3|}}}
|[[{{{Authorlink3}}} |{{{Surname3}}}{{
#if: {{{Given3|}}}
|, {{{Given3}}}
}}]]
|{{{Surname3}}}{{
#if: {{{Given3|}}}
|, {{{Given3}}}
}}
}}{{
#if:{{{Surname4|}}}
|{{
#if: {{{Surname5|}}}
|<nowiki>; </nowiki>
|{{#if:{{{amp|}}}| & |<nowiki>; </nowiki>}}
}}{{
#if: {{{Authorlink4|}}}
|[[{{{Authorlink4}}} |{{{Surname4}}}{{
#if: {{{Given4|}}}
|, {{{Given4}}}
}}]]
|{{{Surname4}}}{{
#if: {{{Given4|}}}
|, {{{Given4}}}
}}
}}{{
#if:{{{Surname5|}}}
|{{
#if: {{{Surname6|}}}
|<nowiki>; </nowiki>
|{{#if:{{{amp|}}}| & |<nowiki>; </nowiki>}}
}}{{
#if: {{{Authorlink5|}}}
|[[{{{Authorlink5}}} |{{{Surname5}}}{{
#if: {{{Given5|}}}
|, {{{Given5}}}
}}]]
|{{{Surname5}}}{{
#if: {{{Given5|}}}
|, {{{Given5}}}
}}
}}{{
#if:{{{Surname6|}}}
|{{
#if: {{{Surname7|}}}
|<nowiki>; </nowiki>
|{{#if:{{{amp|}}}| & |<nowiki>; </nowiki>}}
}}{{
#if: {{{Authorlink6|}}}
|[[{{{Authorlink6}}} |{{{Surname6}}}{{
#if: {{{Given6|}}}
|, {{{Given6}}}
}}]]
|{{{Surname6}}}{{
#if: {{{Given6|}}}
|, {{{Given6}}}
}}
}}{{
#if:{{{Surname7|}}}
|{{
#if: {{{Surname8|}}}
|<nowiki>; </nowiki>
|{{#if:{{{amp|}}}| & |<nowiki>; </nowiki>}}
}}{{
#if: {{{Authorlink7|}}}
|[[{{{Authorlink7}}} |{{{Surname7}}}{{
#if: {{{Given7|}}}
|, {{{Given7}}}
}}]]
|{{{Surname7}}}{{
#if: {{{Given7|}}}
|, {{{Given7}}}
}}
}}{{
#if:{{{Surname8|}}}
|{{
#if: {{{Surname9|}}}
|<nowiki>; </nowiki>
|{{#if:{{{amp|}}}| & |<nowiki>; </nowiki>}}
}}{{
#if: {{{Authorlink8|}}}
|[[{{{Authorlink8}}} |{{{Surname8}}}{{
#if: {{{Given8|}}}
|, {{{Given8}}}
}}]]
|{{{Surname8}}}{{
#if: {{{Given8|}}}
|, {{{Given8}}}
}}
}}{{
#if:{{{Surname9|}}}
|<nowiki>; </nowiki> ''et al''.
}}
}}
}}
}}
}}
}}
}}
}}{{
#if: {{{Date|}}}
| ({{{Date}}}){{
#if:{{{YearNote|}}}
| [{{{YearNote}}}]
}}
}}
|{{
#if: {{{EditorSurname1|}}}
|{{
#if: {{{Editorlink1|}}}
|[[{{{Editorlink1}}} |{{{EditorSurname1}}}{{
#if: {{{EditorGiven1|}}}
|, {{{EditorGiven1}}}
}}]]
|{{{EditorSurname1}}}{{
#if: {{{EditorGiven1|}}}
|, {{{EditorGiven1}}}
}}
}}{{
#if: {{{EditorSurname2|}}}
|<nowiki>; </nowiki>{{
#if: {{{Editorlink2|}}}
|[[{{{Editorlink2}}} |{{{EditorSurname2}}}{{
#if: {{{EditorGiven2|}}}
|, {{{EditorGiven2}}}
}}]]
|{{{EditorSurname2}}}{{
#if: {{{EditorGiven2|}}}
|, {{{EditorGiven2}}}
}}
}}{{
#if: {{{EditorSurname3|}}}
|<nowiki>; </nowiki> {{
#if: {{{Editorlink3|}}}
|[[{{{Editorlink3}}} |{{{EditorSurname3}}}{{
#if: {{{EditorGiven3|}}}
|, {{{EditorGiven3}}}
}}]]
|{{{EditorSurname3}}}{{
#if: {{{EditorGiven3|}}}
|, {{{EditorGiven3}}}
}}
}}{{
#if:{{{EditorSurname4|}}}
| et al.
}}
}}
}}, ed{{#if:{{{EditorSurname2|}}}|s}}{{#ifeq:{{{Sep|,}}}|.||.}}{{
#if: {{{Date|}}}
| ({{{Date}}})
}}
}}
}}{{

#if: {{{IncludedWorkTitle|}}}
|{{
#if:{{{Surname1|}}}{{{EditorSurname1|}}}
|{{{Sep|,}}} 
}}{{Link
| 1={{
#if: {{{IncludedWorkURL|}}}
|{{{IncludedWorkURL}}}
|{{
#if: {{{URL|}}}
|{{{URL}}}

|{{
#if: {{{PMC|}}}
|http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid={{{PMC}}}
}}
}}
}}
| 2={{
#if: {{{Periodical|}}}
|''{{{IncludedWorkTitle}}}''
|"{{{IncludedWorkTitle}}}"
}}
}}
}}{{

#if: {{{Place|}}}
|{{
#ifeq: {{{Place|}}} | {{{PublicationPlace|}}}
|
|{{
#if: {{{Surname1|}}}{{{EditorSurname1|}}}{{{IncludedWorkTitle|}}}{{{Periodical|}}}
|{{{Sep|,}}} written at {{{Place}}}
}}
}}
}}{{

#if: {{{EditorSurname1|}}}
|{{
#if: {{{Surname1|}}}
|{{{Sep|,}}} {{
#if: {{{IncludedWorkTitle|}}}
|in 
}}{{
#if: {{{Editorlink1|}}}
|[[{{{Editorlink1}}} |{{{EditorSurname1}}}{{
#if: {{{EditorGiven1|}}}
|, {{{EditorGiven1}}}
}}]]
|{{{EditorSurname1}}}{{
#if: {{{EditorGiven1|}}}
|, {{{EditorGiven1}}}
}}}}{{
#if: {{{EditorSurname2|}}}
|<nowiki>; </nowiki>{{
#if: {{{Editorlink2|}}}
|[[{{{Editorlink2}}}|{{{EditorSurname2}}}{{
#if: {{{EditorGiven2|}}}
|, {{{EditorGiven2}}}
}}]]
|{{{EditorSurname2}}}{{
#if: {{{EditorGiven2|}}}
|, {{{EditorGiven2}}}
}}
}}{{
#if: {{{EditorSurname3|}}}
|<nowiki>; </nowiki>{{
#if: {{{Editorlink3|}}}
|[[{{{Editorlink3}}}|{{{EditorSurname3}}}{{
#if: {{{EditorGiven3|}}}
|, {{{EditorGiven3}}}
}}]]
|{{{EditorSurname3}}}{{
#if: {{{EditorGiven3|}}}
|, {{{EditorGiven3}}}
}}
}}{{
#if:{{{EditorSurname4|}}}
| et al.
}}
}}
}}{{
#if: {{{IncludedWorkTitle|}}}
|
|{{{Sep|,}}} ed{{#if:{{{EditorSurname2|}}}|s}}{{#ifeq:{{{Sep|,}}}|.||.}}
}}
}}
}}{{

#if: {{{Periodical|}}}
|{{
#if: {{{Surname1|}}}{{{EditorSurname1|}}}
|{{{Sep|,}}} }}{{
#if: {{{Title|}}}
|"{{Link
| 1={{
#if: {{{IncludedWorkTitle|}}}
|{{
#if: {{{IncludedWorkURL|}}}
|{{
#if: {{{URL|}}}
|{{{URL}}}
|{{
#if: {{{PMC|}}}
| http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid={{{PMC}}}
}}
}}
}}
|{{
#if: {{{URL|}}}
|{{{URL}}}
| {{
#if: {{{PMC|}}}
| http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid={{{PMC}}}
}}

}}
}}
| 2={{{Title}}}
}}"}}
}}{{
#if:{{{language|}}}
| (in {{{language}}})
}}{{#if:{{{format|}}}
| ({{{format}}})
}}{{
#if: {{{Periodical|}}}|{{
#if:{{{IncludedWorkTitle|}}}{{{Title|}}}|{{{Sep|,}}} }}''{{{Periodical}}}''{{
#if: {{{Series|}}}
|{{{Sep|,}}} {{{Series}}}
}}{{
#if: {{{PublicationPlace|}}}
|{{
#if: {{{Publisher|}}}
| ({{{PublicationPlace}}}<nowiki>: </nowiki>{{{Publisher}}})
| ({{{PublicationPlace}}})
}}
|{{
#if: {{{Publisher|}}}
| ({{{Publisher}}})
}}
}}{{
#if: {{{Volume|}}}
| '''{{{Volume}}}'''{{
#if: {{{Issue|}}}
| ({{{Issue}}})
}}
|{{
#if: {{{Issue|}}}
| ({{{Issue}}})
}}
}}{{
#if: {{{At|}}}
|<nowiki>: </nowiki> {{{At}}}
}}
|{{

#if: {{{Title|}}}
|{{
#if: {{{Surname1|}}}{{{EditorSurname1|}}}{{{IncludedWorkTitle|}}}{{{Periodical|}}}
|{{{Sep|,}}} | 
}}''{{Link
| 1={{
#if: {{{IncludedWorkTitle|}}}
|{{
#if: {{{IncludedWorkURL|}}}
|{{
#if: {{{URL|}}}
|{{{URL}}}
|{{
#if: {{{PMC|}}}
| http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid={{{PMC}}}
}}
}}
}}
|{{
#if: {{{URL|}}}
|{{{URL}}}
|{{
#if: {{{PMC|}}}
| http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid={{{PMC}}}
}}
}}
}}
| 2={{{Title}}}
}}''}}{{
#if: {{{Series|}}}
|{{{Sep|,}}} {{{Series}}}
}}{{
#if: {{{Volume|}}}
|{{{Sep|,}}} '''{{{Volume}}}'''
}}{{
#if: {{{Other|}}}
|{{{Sep|,}}} {{{Other|}}}
}}{{
#if: {{{Edition|}}}
| ({{{Edition}}} ed.)
}}{{
#if: {{{PublicationPlace|}}}
|{{{Sep|,}}} {{{PublicationPlace}}}
}}{{
#if: {{{Publisher|}}}
|{{
#if: {{{PublicationPlace|}}}
|<nowiki>:</nowiki>
|{{{Sep|,}}}
}} {{{Publisher}}}
}}
}}{{

#if: {{{Surname1|}}}{{{EditorSurname1|}}}
|
|{{
#if: {{{Date|}}}
|{{{Sep|,}}} {{{Date}}}
}}
}}{{

#if: {{{PublicationDate|}}}
|{{
#ifeq: {{{PublicationDate|}}} | {{{Date|}}}
|
|{{
#if: {{{EditorSurname1|}}}
|{{
#if: {{{Surname1|}}}
|{{{Sep|,}}} {{{PublicationDate}}}
| (published {{{PublicationDate}}})
}}
|{{
#if: {{{Periodical|}}}
|{{{Sep|,}}} {{{PublicationDate}}}
| (published {{{PublicationDate}}})
}}
}}
}}
}}{{

#if: {{{Periodical|}}}
|
|{{
#if: {{{At|}}}
|{{{Sep|,}}} {{{At}}}
}}
}}{{

#if:{{{DOI|}}}
|{{{Sep|,}}} [[Digital object identifier|doi]]:{{#if: {{{DoiBroken|}}}
| {{#tag:nowiki|{{{DOI}}}}} (inactive {{{DoiBroken|}}}) {{#ifeq: {{NAMESPACE}} | {{ns:0}} | [[Category:Pages with DOIs broken since {{#time: Y | {{{DoiBroken|}}} }}]] }}
| [http://dx.doi.org/{{urlencode:{{{DOI}}}}} {{#tag:nowiki|{{{DOI}}}}}]
}}
}}{{

#if: {{{ID|}}}
|{{{Sep|,}}} {{{ID}}}
}}{{

#if: {{{ISBN|}}}
|{{{Sep|,}}} ISBN {{{ISBN}}}
}}{{

#if: {{{ISSN|}}}
|{{{Sep|,}}} [[International Standard Serial Number|ISSN]] [http://worldcat.org/issn/{{{ISSN}}} {{{ISSN}}}]
}}{{

#if: {{{OCLC|}}}
|{{{Sep|,}}} [[Online Computer Library Center|OCLC]] [http://worldcat.org/oclc/{{urlencode:{{{OCLC}}}}} {{{OCLC}}}]
}}{{

#if: {{{PMID|}}}
|{{{Sep|,}}} PMID {{{PMID}}}
}}{{

#if: {{{PMC|}}}
|{{#if: {{{URL|}}}
|{{{Sep|,}}} [[PubMed Central|PMC]]: [http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid={{{PMC}}} {{{PMC}}}]
}}
}}{{

#if: {{{Bibcode|}}}
|{{{Sep|,}}} [[Bibcode]]: [http://adsabs.harvard.edu/abs/{{{Bibcode}}} {{{Bibcode}}}]
}}{{

#if: {{{Archive|}}}
|{{{Sep|,}}} {{{Archive}}}
|{{
#if:{{{OriginalURL|}}}
|{{{Sep|,}}} {{#ifeq:{{{Sep}}}|.|A|a}}rchived from {{#if:{{{OriginalURL|}}}|{{link|{{{OriginalURL}}}|the original}}|the original (unspecified URL)[[Category:Articles with broken citations]]}}{{
#if:{{{ArchiveDate|}}}
| on {{{ArchiveDate}}}
|. You must specify the date the archive was made using the {{para|archivedate}} parameter{{#if: {{NAMESPACE}}|| [[Category:Articles with broken citations]]}}
}}
|{{#if:{{{ArchiveDate|}}}|{{{Sep|,}}} {{#ifeq:{{{Sep}}}|.|A|a}}rchived on {{{ArchiveDate}}}; no {{para|archiveurl}} specified [[Category:Articles with broken citations]]}}
}}
}}{{

#if: {{{URL|{{{IncludedWorkURL|}}}}}}
|{{
#if: {{{Title|}}}{{{IncludedWorkTitle|}}}
|{{{Sep|,}}} {{
#if: {{{IncludedWorkURL|}}}
|{{{IncludedWorkURL}}}
|{{{URL}}}
}}
|{{{Sep|,}}} {{
#if: {{{IncludedWorkURL|}}}
|{{{IncludedWorkURL}}}
|{{{URL}}}
}}
}}{{
#if: {{{AccessDate|}}}
| {{#ifeq:{{{Sep|,}}}|,|, r|. R}}etrieved on {{{AccessDate}}}
}}
}}{{#if:{{{laysummary|}}}
|{{{Sep|,}}} [{{{laysummary}}} Lay summary]{{#if: {{{laysource|}}}| – ''{{{laysource}}}''}}
}}{{#if:{{{laydate|}}}
| ({{{laydate}}})
}}{{#if:{{{quote|}}}
|{{{Sep|,}}} "{{{quote}}}"
}}{{{PS|}}}</cite><span
class="Z3988"
title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt={{urlencode:info:ofi/fmt:kev:mtx:}}{{
#if: {{{Periodical|}}}
|journal&rft.genre=article&rft.atitle={{urlencode:{{{Title|}}}}}&rft.jtitle={{urlencode:{{{Periodical|}}}}}
|book{{
#if: {{{IncludedWorkTitle|}}}
|&rft.genre=bookitem&rft.btitle={{urlencode:{{{IncludedWorkTitle|}}}}}&rft.atitle={{urlencode:{{{Title|}}}}}
|&rft.genre=book&rft.btitle={{urlencode:{{{Title|}}}}}
}}
}}{{
#if: {{{Surname1|}}} |&rft.aulast={{urlencode:{{{Surname1}}}}}{{
#if: {{{Given1|}}} |&rft.aufirst={{urlencode:{{{Given1}}}}}
}}
}}{{
#if: {{{Surname1|}}} |&rft.au={{urlencode:{{{Surname1}}}}}{{
#if: {{{Given1|}}} |{{urlencode:, {{{Given1}}}}}
}}
}}{{
#if: {{{Surname2|}}} |&rft.au={{urlencode:{{{Surname2}}}}}{{
#if: {{{Given2|}}} |{{urlencode:, {{{Given2}}}}}
}}
}}{{
#if: {{{Surname3|}}} |&rft.au={{urlencode:{{{Surname3}}}}}{{
#if: {{{Given3|}}} |{{urlencode:, {{{Given3}}}}}
}}
}}{{
#if: {{{Surname4|}}} |&rft.au={{urlencode:{{{Surname4}}}}}{{
#if: {{{Given4|}}} |{{urlencode:, {{{Given4}}}}}
}}
}}{{
#if: {{{Surname5|}}} |&rft.au={{urlencode:{{{Surname5}}}}}{{
#if: {{{Given5|}}} |{{urlencode:, {{{Given5}}}}}
}}
}}{{
#if: {{{Surname6|}}} |&rft.au={{urlencode:{{{Surname6}}}}}{{
#if: {{{Given6|}}} |{{urlencode:, {{{Given6}}}}}
}}
}}{{
#if: {{{Surname7|}}} |&rft.au={{urlencode:{{{Surname7}}}}}{{
#if: {{{Given7|}}} |{{urlencode:, {{{Given7}}}}}
}}
}}{{
#if: {{{Surname8|}}} |&rft.au={{urlencode:{{{Surname8}}}}}{{
#if: {{{Given8|}}} |{{urlencode:, {{{Given8}}}}}
}}
}}{{
#if: {{{Surname9|}}} |&rft.au={{urlencode:{{{Surname9}}}}}{{
#if: {{{Given9|}}} |{{urlencode:, {{{Given9}}}}}
}}
}}{{
#if: {{{Date|}}} |&rft.date={{urlencode:{{{Date}}}}}
}}{{
#if: {{{Series|}}} |&rft.series={{urlencode:{{{Series}}}}}
}}{{
#if: {{{Volume|}}} |&rft.volume={{urlencode:{{{Volume}}}}}
}}{{
#if: {{{Issue|}}} |&rft.issue={{urlencode:{{{Issue}}}}}
}}{{
#if: {{{At|}}} |&rft.pages={{urlencode:{{{At}}}}}
}}{{
#if: {{{Edition|}}} |&rft.edition={{urlencode:{{{Edition}}}}}
}}{{
#if: {{{PublicationPlace|}}} |&rft.place={{urlencode:{{{PublicationPlace}}}}}
}}{{
#if: {{{Publisher|}}} |&rft.pub={{urlencode:{{{Publisher}}}}}
}}{{
#if: {{{DOI|}}} |&rft_id=info:doi/{{urlencode:{{{DOI}}}}}
}}{{
#if: {{{PMID|}}} |&rft_id=info:pmid/{{urlencode:{{{PMID}}}}}
}}{{
#if: {{{Bibcode|}}} |&rft_id=info:bibcode/{{urlencode:{{{Bibcode}}}}}
}}{{
#if: {{{OCLC|}}} |&rft_id=info:oclcnum/{{urlencode:{{{OCLC}}}}}
}}{{
#if: {{{ISBN|}}} |&rft.isbn={{urlencode:{{{ISBN}}}}}
}}{{
#if: {{{ISSN|}}} |&rft.issn={{urlencode:{{{ISSN}}}}}
}}{{
#if: {{{URL|{{{IncludedWorkURL|}}}}}} |&rft_id={{urlencode:{{{URL|{{{IncludedWorkURL|}}}}}}}}
}}&rfr_id=info:sid/en.wikipedia.org:{{FULLPAGENAMEE}}">